گزینش میان ملاک‌های تقنینی تنظیم رفتار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه حقوق دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

دستورات قانونی در قالب قاعده یا استاندارد دسته‌بندی می‌شوند. قاعده مقررۀ پیشینی و دقیقی است که عناصر مسئولیت رفتاری را به شکل نسبتاً کاملی تعیین می‌کند. در سوی مقابل استاندارد مقررۀ پسینی و منعطفی است که عناصر مسئولیت رفتاری را به صورت باز و گسترده‌ای‌ تعیین می‌کند. اینکه قانون در قالب کدام‌یک از این دو شکل بگیرد تنها مسئله‌ای شکلی و مربوط به قالب و چگونگی نیست، بلکه تبعات ماهوی راجع به کارکرد مؤثر قالب حقوقی نیز در این زمینه نقش دارند. به بیان دیگر، اعمال قاعده یا استاندارد دربرگیرندۀ مجموعه‌ای از هزینه‌ها و منافع است که با یکدیگر در تغایرند و دربرگیرندۀ گزینشی میان این است که هزینه‌ها و منافع را در کدام شکل از قالب حقوقی قرار دهیم. ما در این مقاله با بررسی تحلیلی هر یک از این دو قالب را در چارچوب اهداف عالی نظام تنظیم رفتار ارزیابی می‌کنیم. در فرایند بررسی این ارزیابی این نتیجه به دست می‌آید که نمی‌توان هیچ‌‌یک از این دو قالب را به صورت کلی بر دیگری ترجیح داد، بلکه لازم است بنا به مورد و براساس مؤلفه‌هایی که اشاره خواهد شد در موضعی خاص قانون را در چارچوبی که مناسب‌تر است طرح‌ریزی کنیم.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

راعی، مسعود و عطریان، فرامرز (1391). «حاکمیت قانون و احکام حکومتی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، حکومت اسلامی، شمارۀ 63.

کاتوزیان، ناصر (1377). «فلسفۀ حقوق، تهران»، شرکت سهامی انتشار، چاپ اول، جلد دوم.

مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی (1379). «مأخذشناسی قواعد فقهی»، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.

محبی، محسن (1389). «فلسفۀ حقوق بین‌الملل»، حافظ، شمارۀ 75، 70 تا 72.

نیکوگفتار صفا، حمیدرضا (1387). «رویکردهای تفسیر قانون اساسی در ایران و امریکا»، معارف اسلامی و حقوق، شمارۀ 28، 193 تا 244.

واعظی، مجتبی (1385). «فلسفۀ حقوق: فلسفۀ حقوق چیست؟»، حقوق اساسی، شمارۀ 6 و 7، 401-416.

ب) انگلیسی

Cabrelli, D. L. (2009). "Rules and Standards in the Workplace: A Perspective from the Field of Labour Law", University of Edinburgh School of Law Working Paper, No. 2009/11

Crane, Daniel A. (2007). "Rules Versus Standards in Antitrust Adjudication", WASH. & LEE L. REV, vol. 64.

Dale A. Nance (2006). "Rules, Standards, and the Internal Point of View", Fordham Law Review, Vol. 75, 1285-1306.

Ehrlich, I. & Posner, R. (1974). "An Economic Analysis of Legal Rulemaking", J. Legal Stud, vol. 3.

Fuller, Lon L. (1978). "The Forms and Limits of Adjudication", HARV. L. Rev, vol. 92.

Franklin, Marc A. & Rabin, Robert L. (1983). Cases and materials on tort law and alternatives, Foundation Press.

Hepple, B. A. (2005). Labour Laws and Global Trade, Hart Publishing.

Holmes, Oliver Wendell (1897). "The Path of the Law", Harv. L. Rev, vol. 10.

John F. Duffy (2009). "Rules and Standards on the Forefront of Patentability", Wm. & Mary L. Rev, vol. 51.

Kaplow, Louis (1993). "Rules versus Standards: An Economic Analysis", Duke L.J, vol. 42.

Korobkin, Russell B (2000). "Behavioral Analysis and Legal Form: Rules vs. Standards  Revisited", OR. L. REV, vol. 79.

Ott, C., & Schafer, H.B. (1997). "Negligence as Untaken Precaution, Limited Information, and Efficient Standard Formation in the Civil Liability System", International Review of Law and Economics, vol. 17.

Paul M. Shupack (1985). "Rules and Standards in Kennedy's Form and Substance", Cardozo L. Rev, vol. 6.

Posner, Eric A. (1998). "Standards, Rules, and Social Norms", Harv. J. L. & Pub. Pol'y, vol. 21.

Raustiala, Kal & Bodansky, Daniel (2004). "Rules vs. Standards in International Environmental Law", Proceedings of the Annual Meeting (American Society of International Law), Vol. 98.

Cooter, Robert D. & Kornhauser, Lewis, & Lane, David (1979). "Liability rules, limited information, and the role of precedent", The Bell Journal of Economics, Vol. 10, No. 1.

Schauer, Frederick (1993). Playing by The Rules: A Philosophical Examination of Rule-based Decision-making In Law And In Life, Clarendon Press.

Schlag, Pierre J. (1985). Rules And Standards, UCLA Law Review, 33 UCLA L. Rev. 379.

Sullivan, Kathleen (1993). "The Justices of Rules and Standards", HARV. L. REV., vol. 105.

Sunstein, Cass R. (1995). "Problems with Rules", CAL. L. REV., vol. 83.