تأملی بر دکترین عقیم شدن قرارداد در حقوق کامن‌لا و مقایسۀ آن با فورس ماژور در اصول قراردادهای تجاری بین‌المللی و حقوق ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق عمومی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه شاهد

چکیده

    هنگامی که طرفین قراردادی را منعقد می‌کنند، ملزم به اجرای تعهدات خود هستند، اما گاهی حوادثی ایجاد می‌شود که اجرای قرارداد را ناممکن می‌سازد و یا وضعیت زمان اجرای قرارداد را نسبت به زمان انعقاد آن به‌طور اساسی تغییر می‌دهد. این حوادث که با عنوان معاذیر قانونی از آن‌ها یاد می‌شود، در صورت داشتن شرایط لازم، موجب معاف شدن طرفین از تعهدات و مسئولیت خود می‌گردد. از مهم‌ترین این معاذیر قانونی، دکترین عقیم شدن قرارداد در حقوق کامن‌لا و فورس ماژور است که موجب معافیت طرفین از تعهدات قراردادی و مسئولیت خود می‌شود. شباهت‌های بسیار زیادی بین عقیم شدن قرارداد در حقوق کامن‌لا و نهاد فورس ماژور ازجمله در حقوق ایران و در اصول حقوق قراردادهای تجاری بین‌المللی که به اختصار اصول یونیدروا نامیده می‌شود، وجود دارد. عقیم شدن قرارداد هنگامی رخ می‌دهد که در اثر حادثه‌ای ناگهانی و بدون قصور طرفین، اجرای قرارداد ناممکن شده، یا هدف از انعقاد قرارداد ازبین می‌رود که درنتیجه سبب عقیم شدن قرارداد می‌گردد. نظریۀ فورس ماژور نزدیک‌ترین نهاد به دکترین عقیم شدن قرارداد است. فورس ماژور هنگامی رخ می‌دهد که اجرای قرارداد بدون قصور طرفین در اثر حادثه‌ای خارجی، غیرقابل دفع و پیش‌بینی‌ناپذیر ناممکن می‌‌شود.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

1. اخلاقی، بهروز و امام، فرهاد (1393)، اصول قراردادهای تجاری بین‌المللی، تهران: شهر دانش.

2. توسلی جهرمی، منوچهر (1385)، موارد رفع مسئولیت قرارداد در کنوانسیون بیع بین‌الملل و حقوق تطبیقی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 72.

3. صادقی مقدم، محمدحسن (1379)، مطالعه تطبیقی تاثیر تغییر اوضاع و احوال بر قرارداد و راه حل حقوق ایران، مجله حقوقی بین‌المللی؛ نشریه مرکز امور حقوقی بین‌المللی معاونت حقوقی و امور مجلس ریاست جمهوری، شمارۀ 25.

4. صفایی، سید حسین (1364)، قوه قاهره یا فورس ماژور، مجلۀ حقوقی بین‌المللی؛ نشریۀ مرکز امور حقوقی بین‌المللی معاونت حقوقی و امور مجلس ریاست جمهوری، شمارۀ 3.

5. کاتوزیان، ناصر (1391)، الزام‌های خارج از قرارداد، جلد 1، مسئولیت مدنی، جلد اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

6. کاتوزیان، ناصر (1389)، دورۀ مقدماتی حقوق مدنی(اعمال حقوقی)، تهران: شرکت سهامی انتشار.

7. کاتوزیان، ناصر (1392)، قواعد عمومی قراردادها، جلد 4، تهران: شرکت سهامی انتشار.

8. شهیدی، مهدی (1391)، آثار قراردادها و تعهدات، تهران: انتشارات مجد.

9. مومنی، فرامرز (1368)، عقیم شدن قراردادهای تجاری با تأکید بر حقوق انگلیس، مجلۀ حقوقی بین‌المللی؛ نشریۀ مرکز امور حقوقی بین‌المللی معاونت حقوقی و امور مجلس ریاست جمهوری، شمارۀ 10.

10. نیکبخت، حمیدرضا (1376)، آثار قوه قاهره و انتفای قرارداد. مجلۀ حقوقی بین‌المللی؛ نشریۀ مرکز امور حقوقی بین‌المللی معاونت حقوقی و امور مجلس ریاست جمهوری، شمارۀ 21.

ب) خارجی

11.Ambrose Peter, Atipo, (2009), Force majeure in international business a comparative assessment of force majeure under the UCC and the UNCISG, university of Dundee

12.Amon and Wanlton, (1976), introduction to French law, London: Oxford university press

13.Andrew, Neil, (2011) Contract law, London: Cambridge university press

14.Atiyah, Patrick. S, (1995), An introduction to the law of contract, Oxford: Clarendon Press

15. Barry, Nicholas, (1992), the French Contract Law, Oxford: Clarendon Press

16.Barry, Nicholas, (1979), "Force Majeure and Frustration", American Journal of Comparative Law

17.Cheshire, G.C, Leong Phang, A.B, Furmston, M.P, Filfoot, and C.S.H, (1994), Cheshire, Fifoot and Frumstons Law of Contract, London: Butterworth's Asia

18.Collins, Hugh, (2003), The law of contract, London: Cambridge university press

19.Eriksen, Eivind, (2004), "Terrorism and Force Majeure in International Contracts", Bond Law Review, Issue 2, Vol 16

20.Gritsenko, Maria, (2014), SANCTIONS, FORCE MAJEURE AND FRUSTRATION OF CONTRACTS UNDER ENGLISH LAW, Moscow: Bryne Cave

21.Harris, D, Tallon, D, (1989) Contract law today, London: Oxford university press

22.INCKX, A. H. PUEL, (1986), Frustration, Hardship, Force Majeure, Imprévision, Wegfall der Geschäftsgrundlage, Unmöglichkeit, Changed Circumstances A Comparative study in English, French, German and Japanese Law, www.trans-lex.org

23.Lindstrom, Niklas, (2006), Changed Circumstances and Hardship in International Sales of Good, Nordic Journal of Commercial Law

24.Litvinof, Saul, (1985), "Force Majeure, Failure of Cause and Thorie de l'Imprévision: Louisiana Law and Beyond", Louisiana Law Review, Volume 46, No 1

25.Mazzacano, Peter J, (2011), "Force Majeure, Impossibility, Frustration & the Like: Excuses for Non-Performance; the Historical Origins and Development of an Autonomous Commercial Norm in the CISG", Nordic Journal of Commercial Law, issue 2

26.Osadare, Babatunde, (2009), FORCE MAJEURE AND THE RFORMANCE EXCUSE: A REVIEW OF THE ENGLISH DOCTRINE OF FRUSTRATION AND ARTICLE 2-615 OF THE UNIFORM COMMERCIAL CODE, university of Dundee

27. Perillo, Joseph M, (1996), Force Majeure and hardship under the unidroid principle of international commercial contracts, Rome

28.Poule, Jill, (2014), Casebook on contract law, London: Oxford university press

29.Rimke, Joern, (2000), Force Majeure and Hardship: Application in International Trade Practice with Specific Regard to the CISG and UNIDROIT Principle of International Commercial Contracts, Kluwer

30.Schwenzer, Ingeborg, (2008), Force majeure and hardship in international sale contracts, University of Basel, VUWLR

31.Southerington, Tom, (2001), Impossibility of Performance and Other Excuses in International Trade, Turkey: Facuity of Law of University of Turkey Private Law Publication

32.Treitel, Guenter.H, (1999), The law of contract, London, Sweet and Maxwel