بررسی فقهی شرط خیار ضمن نکاح

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه الزهرا

2 کارشناس ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکدۀ الهیات دانشگاه تهران

چکیده

شرط خیار، از شروط ضمن عقود لازم و نکاح نیز عقدی لازم است. سؤال این است که آیا شرط خیار ضمن عقد نکاح صحیح است؟ و در صورت بطلان شرط، آیا عقد نیز باطل می‌شود؟ قانون مدنی در مادۀ 1069 حکم به بطلان شرط و صحت عقد داده است و علما از دیر باز رأی به بطلان شرط داده‌اند، اما دربارۀ وضعیت عقد اختلاف‌نظر دارند. در آیات و روایات دلیلی بر بطلان یا صحت نکاح خیاری و شرط خیار ضمن آن وجود ندارد و تمام ادله‌ای که در این زمینه ذکر شده، اجتهادات علماست. بیشتر حقوقدانان نیز در این ‌زمینه از نظرها و دلایل فقها پیروی کرده‌اند. در این نوشتار سعی شده است نظرها و ادلۀ ذکرشده در خصوص پاسخ این پرسش بررسی شود و در پایان با توجه به نبود دلیل قطعی بر بطلان شرط، صحت شرط و عقد ثابت شده است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
1. قانون مدنی.
2. انصاری، شیخ مرتضی (1416ق). المکاسب، ج 5، قم: دارالکتاب.
3. ابن‌ادریس، محمد بن احمد (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، ج2، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
4. ابن‌بابویه، محمد بن علی (1413ق). من لا یحضره الفقیه، ج3، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
5. ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب، ج7و4، بیروت: دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع.
6. الفقیه، یوسف (1409ق). الاحوال الشخصیه فی فقه اهل البیت، بیروت: دارالاضواء.
7. بحرانی، شیخ یوسف (بی‌تا).الحدائق الناضره، ج12. قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
8. حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسۀ آل‌البیت (ع).
9. حکیم، محسن(1404ق). مستمسک العروه الوثقی، ج14، قم: مکتبه آیه‌الله العظمی المرعشی النجفی.
10. خمینی، روح الله(1390ش). تحریر الوسیله، ج2، نجف: مطبعه الآداب.
11. خوئی، ابوالقاسم (1410ق). منهاج الصالحین، ج2، قم: مدینه العلم.
12. خوئی، محمد تقی، تقریر سید ابوالقاسم خوئی(1371). مبانی العروه‌الوثقی- کتاب النکاح، قم: مدرسۀ دارالعلم.
13. خوئی، محمد تقی (1414ق). الشروط او الالتزامات التبعیه فی العقود، ج2، بیروت: دارالمورخ العربی.
14. دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامه دهخدا، ج10، تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
15. سبحانی تبریزی، جعفر( 1416ق). نظام النکاح فی شریعه الاسلامیه الغراء، ج1، قم: مؤسسۀ الامام الصادق.
16. شهید ثانی، زین الدین بن علی (1413ق). مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، ج7، قم: مؤسسۀ المعارف الاسلامی
17. ـــــــــــــــــــــــــــ (1403ق). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، بیروت: احیاء التراث العربی.
18. طوسی، محمد بن حسن (1412ق). المبسوط فی فقه الامامیه، ج4، بیروت: الشرق الاوسط.
19.ـــــــــــــــــــــــ (1407ق). تهذیب الاحکام، ج7، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
20. علامه حلی، حسن بن یوسف (1412ق). مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
21. فاضل هندی، محمد بن حسن (بی‌تا).کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام، ج7، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
22. کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی، ج 5، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
23. محقق ثانی، علی بن حسین عاملی (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد، ج 12. قم: مؤسسۀ آل‌البیت (ع).
24. محقق سبزواری، محمد باقر بن محمد (1423ق). کفایه الاحکام، ج2، قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.
25. معین، محمد (1364). فرهنگ فارسی معین، ج1، تهران: امیرکبیر.
26. مکارم شیرازی، ناصر (1416ق). انوار الفقاهه فی شرح تحریر الوسیله:کتاب النکاح، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر تراث الامام الخمینی.
27. نجفی، محمدحسن (1991م). جواهر الکلام، بیروت: دار احیاء تراث العربی.