درآمدی بر مطالعة تطبیقی تقلب نسبت به قانون در حقوق موضوعه و فقه اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه حقوق پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

چکیده

مسئلة تقلب نسبت به قانون و آثار آن، هم در حقوق داخلی و هم در حقوق بین‌الملل خصوصی، از مباحث چالشی است که دربارة آن دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد. در حقوق ایران، ماده‌ای قانونی که حکم تقلب را به‌صراحت بیان کرده باشد، وجود ندارد، پس قاضی در مواجهه با پدیدة تقلب، ناگزیر باید به استناد اصل 167 قانون اساسی، به منابع معتبر یا فتاوای معتبر فقهی (شریعت و فقه اسلامی) مراجعه و حکم مسئله را دریافت کند. اما حقیقت این است که در فقه نیز، به‌صراحت از تقلب سخن گفته نشده، جز آنکه عناوین دیگری مطرح شده است که تا اندازه‌ای با بحث تقلب قابل تطبیق است. این مقاله با بررسی این عناوین و مقایسة آن با تقلب، نشان می‌دهد که نمی‌توان برای تقلب حکم واحدی صادر کرد، بلکه بسته به انطباق آن با هر یک از عناوین، مشمول حکم همان عنوان خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

  1. ابلق‌دار، صدیقه (1386)، بررسی نظریة تقلب و حیل شرعی در فقه و حقوق، تهران: امید مجد.
  2. ارفع‌نیا، بهشید (1376)، حقوق بین‌الملل خصوصی، ج 2، تهران:‌ بهتاب.
  3. الماسی، نجادعلی (1368)، تعارض قوانین، تهران:‌ مرکز نشر دانشگاهی.
  4. بحیری، محمد عبدالوهاب (1376)، حیله‌های شرعی ناسازگار با فلسفة فقه، ترجمة حسین صابری، مشهد: آستان قدس رضوی.
  5. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1388)، وسیط در ترمینولوژی حقوق، چ اول، کتابخانة گنج دانش.
  6. -------------------- (1381)، ج2، چ دوم، مبسوط در ترمینولوژی حقوق.

 

  1. -------------------- (1343)، تحت‌ عنوان «نیرنگ ‌‌به ‌‌قانون» (www.Ghvanhn.hr)
  2. خمینی، روح‌الله (1377)، توضیح المسائل، تهران:‌ مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  3. ----------- (1375)، مناسک حج، مطابق با فتاوای امام خمینی و حواشی سایر مراجع تقلید، تهران: نشر مشعر.
  4. سلجوقی، محمود (1386)، حقوق بین‌الملل خصوصی، ج2، تهران:‌ میزان.
  5. شریعت باقری، محمدجواد (1395)، حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران: میزان.
  6. شیخ‌الاسلامی، سید محسن (1384)، حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران: کتابخانة گنج دانش.  
  7. صدری ارحامی، محمد (1394)، حیل شرعی در فقه و حقوق، تهران: چتر دانش.
  8. صفایی، سید حسین (1350)، «نظریة جهت در قراردادها»، مجلة دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دورة 8، ش 0، زمستان.
  9. عامری، جواد (1362)، حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران: آگاه.
  10. قاسمی، رسول (1391)، حیله و تقلب نسبت به قانون (در حقوق ایران و فقه)، تهران: جنگل، جاودانه.  
  11. کاشانی، سید محمود (1354)، نظریة تقلب نسبت به قانون، تهران: دانشگاه ملی ایران.
  12. متولی، سید محمد (1378)، احوال شخصیه بیگانگان در ایران، بی‌جا: انتشارت سازوکار.
  13. مطهری، مرتضی (1364)، ربا، بانک و بیمه، تهران: صدرا.
  14. مکارم شیرازی، ناصر (1389)، حیله‌های شرعی و چاره‌جویی‌های صحیح، گردآوری: ابوالقاسم علیان نژادی، چ چهارم، انتشارات امام علی بن ابیطالب (ع).
  15. ------------ (1385)، بررسی طرق فرار از ربا، قم: مدرسه الامام امیرالمؤمنین.
  16. نصیری، محمد (1372)، حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران: آگاه.
  17. نظیف، مجتبی (1389)، حقوق بین‌الملل خصوصی، ج2، تهران: دادگستر.
  18. هداوی، حسن (1974م)، تنازع القوانین و احکامه فی القانون الدولی الخاص الکویتی، کویت: مطبوعات جامعه الکویت.
  19. قانون اساسی.
  20. قانون مدنی.

ب) عربی

  1. اردبیلی محقق (مقدس)، احمدبن محمد (1414ق)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان، ج6، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
  2. بحیری، الحیل (1946م)، المحظور منها والمشروع، قاهره: مطبعه المصر.
  3. بستانی، سعید یوسف (2004م)، القانون الدولی الخاص، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه.
  4.  بهبهانی، وحید (1419ق)، الرسائل الفقهیه، قم: مؤسسة علامه مجدد وحید بهبهانی.
  5. بیار مایر-فانسان هوزیه (1429ق/2008م)، القانون الدلی الخاص، ترجمه [تعریب]: مقلد، علی محمود، بیروت: مجد، المؤسسة الجامعیه للدراسات و النشر و التوزیع.
  6. خمینی، روح‌الله (1377)، المکاسب المحرمه، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  7. داودی، علی (1432ق/2011م)، القانون الدلی الخاص، تنازع القوانین، عمان: دار الثقافه للنشر و التوزیع.
  8. سلامه، احمد عبدالکریم (1423ق/2002م)، القانون الدولی الخاص، العین(الامارات): جامعه العربیه المتحده.
  9. شیرازی، سید محمد (بی‌تا)، ایصال الطالب الی المکاسب، ج1، تهران: منشورات الاعلمی.  
  1. عکاشه، محمد عبدالعال (2004م)، تنازع القوانین، بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه.
  2. ----------- (2005م)، القانون الدولی الخاص، عمان: دار الثقافه للنشر و التوزیع.  
  1. مکارم شیرازی، ناصر (1393ش/1435ق)، القواعد الفقهیه، ج1، قم: مدرسه الامام امیرالمؤمنین.
  2. ممدوح، عبدالکریم (1973م)، القانون الدولی الخاص، بغداد: دارالحریه للطباعه والنشر.
  1. نجفی، محمدحسن (1362)، جواهر الکلام، ج32، چ دوم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  2. نشوه العلوانی (1423ق)، الحیل الشرعیه بین الحذر والإباحة، حجاز: دار اقرأ.