نقش دادگاه در کشف سبب دعوا در فقه، حقوق ایران و فرانسه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکدة حقوق، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران

2 دانشیار گروه حقوق، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

3 استادیار گروه حقوق، دانشکدة حقوق، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران

چکیده

در حقوق ایران، خواهان به‌هنگام طرح دعوا، مکلف است سبب ادعای خود را بیان کند. این در حالی است که مطابق نظر غالب در فقه امامیه، اصل بر لزوم استماع دعاوی است، حتی درصورتی‌که مدعی، سبب ادعای خود را در مقام دادخواهی ذکر نکرده باشد. از این منظر، جز در شرایط خاص، اصولاً این دادگاه است که در آغاز محاکمه، سبب دعوا را کشف می‌کند و بر همان اساس، رسیدگی را انجام می‌دهد. پذیرش قانونی این دیدگاه فقهی که در پاره‌ای از آرای از محاکم نیز تأیید شده است، ضمن رعایت اصل چهارم قانون اساسی و طبعاً تضمین استماع عام دعاوی، می‌تواند موجب انتقال موضوع تعیین سبب دعوا و ضمانت اجرای آن در قانون آیین دادرسی مدنی از مقررات راجع به شرایط شکلی دادخواست، به احکام راجع به ایرادات و موانع رسیدگی و تبعاً تغییر مقام تصمیم‌گیرنده از مدیر دفتر دادگاه، به دادرس شود. در حقوق فرانسه، هرچند سبب دعوا، به‌صراحت در قوانین تعریف نشده و حقوقدانان نیز نظرهای مختلفی در مورد مفهومآن ارائه کرده‌اند، اما حسب قانون آیین دادرسی مدنی، ذکر جهات موضوعی و حکمی ادعا بر عهدة خواهان است.

کلیدواژه‌ها


 

 

  1. تبریزی، جعفر سبحانی (1418ق)، نظام القضا و الشهاده فی الشریعه الاسلامیه الغرا،ج 2، چ اول، قم: مؤسسۀ امام صادق(ع).
  2. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1377)، ترمینولوژی حقوق، تهران، گنج دانش.
 

  1. خدابخشی، عبداله (1393)، قواعد عمومی دعاوی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  2. خمینی موسوی، سید روح‌اله (بی‌تا)، تحریر الوسیله، ج2، چ اول، قم: دارالعلم.
  3. شمس، عبداله (1384)، آیین دادرسی مدنی، ج 1، چ هشتم، تهران: دراک.
  4. ----------- (1392)، «سبب، امور موضوعی و توصیف آنها در دعوای مدنی»، مجلة تحقیقات حقوقی، ش 65.
  5. عاملی، سید جواد بن محمد حسینی (1419ق)، مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه، ج 10، چ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  6. قمی، سید صادق حسینی روحانی (1412ق)، فقه الصادق (ع)، ج 25، چ اول، قم: دارالکتاب مدرسه امام صادق (ع).
  7. طباطبایی یزدی، محمد کاظم (بی‌تا)، تکمله عروه الوثقی، ج 2، چ اول، تحقیق: محمد حسین طباطبایی، قم: انتشارات داوری.
  8. طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن (1387)، المبسوط فی فقه الامامیه، ج 8، چ سوم، المکتبه المرتضویه لاحیا الاثار الجعفریه.
  9. کاتوزیان، امیرناصر (1387)، اثبات و دلیل اثبات، ج 1، چ پنجم، تهران: میزان.
  10. لنکرانی، محمد فاضل موحدی (1420ق)، تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، ج 1، چ اول، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع).
  11. گلپایگانی، سید محمدرضا موسوی (1413ق)، کتاب القضا، ج 2، چ اول، قم: دارالقران الکریم.
  12.  متین دفتری، احمد (1381)، آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، تهران: مجد.
  13. معین، محمد (1360)، فرهنگ فارسی، ج2، تهران: امیرکبیر.
  14. نجفی، محمدبن حسن (1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج 40، چ هفتم، بیروت: دار احیا التراث العرب.
  15. نراقی، مولا احمد بن محمدمهدی (1415ق)، مستند الشیعه فی احکام الشریعه، ج 17، چ اول، قم: مؤسسۀ آل البیت (ع).
  16. هرمزی، خیراله (1395)، «تغییر نحوة دعوی در داوری مدنی، مطالعۀ تطبیقی حقوق ایران و فرانسه»، فصلنامة مطالعات حقوق خصوصی، ش 46.
 

 

ب) خارجی

                

19. Henri Motulsky (1973), Ecrits, Etudes et Notes de Procedure Civile,Paris: Dalloz

20. Henri Solus et Roger Perrot (1997), Droit Judiciare Prive, Tome II, Paris: Siry

21. Jean Vincent et Serge Guinchard (2001), Procedure Civile, 26 Edition, Paris: Dalloz

22. Henri et Léon Mazeaud et André Tunc (1957), Traité théorique et pratique de la responsabilité civile délictuelle et contractuelle, T.III, 5 edition

23. Vocabulaire Juridique (1996), publie sous la direction de Gerard Cornu, Press Universitaire de France.