تصاحب فرصت بستن قرارداد متعلق به شرکت تجاری توسط مدیر و ضمانت اجرای آن (مطالعه در حقوق انگلیس و آمریکا و ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار حقوق خصوصی گروه حقوق دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه گیلان

چکیده

در حقوق انگلیس و آمریکا تصاحب فرصت بستن قرارداد متعلق به شرکت تجاری توسط مدیر به سبب مغایرت با وظیفۀ امانی خودداری مدیر از قرار گرفتن در وضعیت تعارض منافع با شرکت ممنوع است. با وجود این، در مورد مفهوم تعلق فرصت به شرکت بین دو کشور تفاوت وجود دارد. حقوق انگلیس با تأکید بر وظیفۀ یادشده، هر فرصتی را که برای شرکت ایجاد شده یا در چشم‌انداز آن قرار دارد، متعلق به شرکت می‌داند، ولی از نظر حقوق آمریکا، علاوه‌بر آن، فرصت برای شرکت باید دارای ارزش مالی باشد. همچنین در دو کشور برای تصاحب فرصت سه ضمانت اجرای تکلیف مدیر به بازگرداندن تمام منافع حاصله، مسئولیت مدنی جبران زیان و جریمۀ تنبیهی وجود دارد که نشان‌دهندۀ رویکرد جدی این کشورها برای مقابله با سوءاستفادۀ مدیران است. در حقوق ایران با توجه به سکوت مقررات تجاری، مبنای اصلی که برای ممنوعیت مدیر می‌توان درنظر گرفت، مغایرت آن با تعهد مدیر به رعایت مصلحت شرکت است. براساس این مبنا، مفهوم تعلق فرصت به شرکت جنبۀ نسبی پیدا می‌کند، چون تنها تصاحب فرصتی که شرکت نسبت به آن نفع دارد، مغایر مصلحت آن محسوب می‌شود. همچنین ضمانت اجرای آن تنها مسئولیت مدنی مدیر به جبران زیان شرکت است که توان بازدارندگی مناسبی ندارد.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی
1. اسکینی، ربیعا (1381). حقوق تجارت، شرکت‌های تجاری، ج 2، تهران: سمت.
2- امامی، سید حسن (1353). حقوق مدنی، ج 1، تهران: اسلامیه.
3. امینی، منصور؛ ناطق نوری، سوده (1390). «مطالعۀ تطبیقی نظریه از دست دادن فرصت، بررسی اجمالی حقوق اروپا و ایالات متحدۀ آمریکا»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دورۀ 15، ش 3، ص 23-22.
4. پاسبان، محمدرضا (1389). حقوق شرکت‌های تجاری، تهران: سمت.
5. حسن‌زاده، مهدی (1390). «آثار ید امانی در معاملات مدیران شرکت‌های تجاری»، ماهنامۀ کانون، ش123، ص 38-37.
6.جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1372). ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش.
7. جنیدی، لعیا؛ اکبریان طبری، معصومه (1397). «رابطۀ امانی مدیران در شرکت‌های سهامی: بررسی تطبیقی در حقوق ایران و انگلستان»، حقوق تطبیقی، ج 14، ش2، ص 71-70.
8. سید احمدی سجادی، سید علی ( 1388). «نظریۀ نمایندگی در نظام راهبری شرکت»، فصلنامۀ حقوق، دورۀ 39، ش4، ص 267.
9. طباطبایی، محمدحسین (1374). تفسیر المیزان، ج 4، ترجمۀ محمدباقر موسوی، قم: جامعۀمدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
10. عیسائی تفرشی، محمد (1378). مباحثی تحلیلی از حقوق شرکت‌های تجاری، ج 1، تهران: تربیت مدرس.
11. کاتوزیان، ناصر (1374)، الزام‌های خارج از قرارداد، ضمان قهری، ج 2، تهران: دانشگاه تهران.
 12. ---------- (1371)، قواعد عمومی قراردادها، ج 2، تهران: دادگستر.
13. کاظمی، محمود (1380 )، «نظریۀ از دست دادن فرصت در مسئولیت مدنی»، مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، ش 53، ص 191-189.
14. کاویانی، کورش ( 1389). حقوق شرکت‌های تجاری، تهران: میزان.
15. نوبهار، رحیم (1389). «شرح و تفسیر فقهی آیۀ تجارت»، ضمیمۀ مجلۀ تحقیقاتی حقوقی، ش 52، ص 135.
ب) انگلیسی
16. Bourne, N. (2008). Company Law, London: Cavendish.
17. Mc Claughlin, S. (2013). Unlocking Company Law, London and New York: Routledge.
18. Dignam, A., lowry, J. (2009). Company Law, London: oxford university.
19. Dine, J, Koutsias,M. ( 2009). Company Law: Palagrave.
20. French, D., Mayson, S., Ryan, C. (2011). Company Law, London: Oxford University.
21. Griffin, S.(2006). Company Law, Harlow: Pearson.
22. Gelter,M., Helleringer, g. (2017)."Corporate Opportunities in the US and in the UK”, Law Working Paper N° 346, p. 14, https://ecgi.global/sites/default/files/working_papers/documents/346-2017.pdf
23.  Gelb, H. (1997). The Corporate Opportunity Doctrine-Recent Cases and the Elusive Goal of Clarity”, University of Richmond Law Review, Vol. 31, Issue 2, pp. 374-376
24. Hanington, B. (2003). company law, London: oxford University.
25- Hopper,G.V.(2018).Doctrine of Corporate Opportunity Applied to Interlocking Directorates”, Wyoming Law Journal, Vol. 10, No 2, pp. 144
26- Jackson,J. E. (1988). “The Corporate Opportunity Doctrine: A Historical View with a Proposed Solution”, Missouri Law Review,Vol. 53, Issue 2, pp. 396-399.
27. Pettet,B. (2005). company law, Harlow: Pearson.
28. Ridley, A., Shepherd, C. (2015). company law, London and New York: Routledge.
29. Talley,E., Hashmall, M. (2001). “The Corporate Opportunity Doctrine”, California: USC Gould School of Law, pp. 4-12, https://weblaw.usc.edu/why/academics/cle/icc/assets/docs/articles/iccfinal.pdf
 30. Wild, C., Weinstein, S. (2009). company law, Harlow:Pearson.